Palenisko ogrodowe z cegieł możesz wykonać samodzielnie, jeśli chcesz stworzyć w ogrodzie stałe miejsce na ogień. O trwałości konstrukcji decydują przede wszystkim materiały dobrane do wysokiej temperatury i warunków zewnętrznych, stabilna podstawa oraz prawidłowe wykonanie ścian. Szczególnej uwagi wymaga część znajdująca się najbliżej płomieni, ponieważ pracuje w innych warunkach niż zewnętrzna obudowa. Poniżej znajdziesz konkretną instrukcję, która prowadzi od wyboru materiałów aż do pierwszego rozpalenia.
Jak zrobić palenisko ogrodowe z cegieł krok po kroku?
Wykonamy okrągłe palenisko o średnicy wewnętrznej około 80 cm, z wewnętrzną ścianą z cegły szamotowej i zewnętrzną obudową z cegły klinkierowej. Przyjmujemy jeden model konstrukcji, dlatego jego wymiary będą również podstawą późniejszego kosztorysu.
1. Wybierz potrzebne materiały i narzędzia
Do wykonania paleniska potrzebujesz dwóch rodzajów cegieł. Cegłę szamotową wykorzystamy do wewnętrznej części narażonej bezpośrednio na wysoką temperaturę, natomiast mrozoodporną cegłę klinkierową do wykonania zewnętrznej obudowy.
Przygotuj również odpowiednie zaprawy oraz kruszywo potrzebne do wykonania stabilnej podbudowy i przepuszczalnego dna.
Materiały:
- cegły szamotowe,
- mrozoodporne cegły klinkierowe,
- zaprawa ogniotrwała odpowiednia do zastosowania na zewnątrz,
- zaprawa do klinkieru,
- kruszywo na podbudowę,
- niepalne kruszywo do wykonania dna.
Liczbę cegieł dopasuj do ich wymiarów i próbnego ułożenia pierwszego pierścienia. Przygotuj również kilka dodatkowych sztuk na docinki i ewentualne uszkodzenia podczas pracy.
Narzędzia:
- miara,
- palik i sznurek,
- szpadel,
- łopata,
- taczka,
- ubijak lub zagęszczarka,
- poziomica,
- gumowy młotek,
- kielnia,
- pojemnik i mieszadło do zaprawy,
- narzędzie do cięcia cegieł.
Poszczególne rodzaje cegieł i ich zastosowanie omawiamy dokładniej po instrukcji.
2. Wybierz odpowiednie miejsce na palenisko
Palenisko ustaw w otwartej części ogrodu, z dala od budynków, ogrodzenia, suchych roślin, nisko zwisających gałęzi i innych materiałów, na które mógłby przenieść się ogień. Weź też pod uwagę kierunek dymu, aby korzystanie z paleniska nie było uciążliwe dla sąsiadów.
Przepisy nie określają jednej uniwersalnej odległości od granicy działki dla każdego prywatnego paleniska. Obowiązuje natomiast zakaz rozpalania ognia w miejscu, w którym może dojść do zapalenia materiałów palnych lub sąsiednich obiektów. Szczególne ograniczenie dotyczy terenów położonych do 100 m od granicy lasu, gdzie nie wolno rozniecać ognia poza miejscami do tego wyznaczonymi.
Jeśli planujesz nie tylko samo palenisko, ale całą strefę wokół niego, sprawdź również artykuł: https://wnetrza.nowoczesny.pl/ognisko-w-ogrodzie-rodzaje-palenisk-planowanie-miejsca-i-praktyczne-wskazowki/.
3. Wyznacz kształt i wymiary paleniska
W naszym modelu przyjmujemy około 80 cm średnicy wewnętrznej i 30 cm wysokości ponad otaczającą nawierzchnię. Dokładna średnica zewnętrzna zależy od wymiarów zastosowanych cegieł i układu obu ścian.
Przed wykonaniem wykopu ułóż pierwszy pierścień cegieł na sucho. Sprawdzisz w ten sposób rzeczywistą średnicę konstrukcji i miejsca wymagające docinania cegieł.
Następnie wbij palik w środek paleniska, przywiąż sznurek o długości odpowiadającej promieniowi zewnętrznemu i zaznacz obrys na gruncie. Przed rozpoczęciem wykopu sprawdź średnicę w kilku kierunkach.
4. Usuń darń i przygotuj wykop
Zdejmij darń na całej powierzchni wyznaczonego koła razem z warstwą korzeni. Następnie usuń luźną ziemię aż do uzyskania równego i stabilnego podłoża mineralnego.
Wykop wykonaj pod całą powierzchnią paleniska, a nie wyłącznie pod jego ścianami. Jego głębokość musi pomieścić zaplanowaną podbudowę i warstwę wyrównującą. Nie ma jednej prawidłowej głębokości wykopu dla każdej działki, ponieważ zależy ona między innymi od rodzaju gruntu i sposobu posadowienia konstrukcji.
Po zakończeniu prac usuń korzenie i luźne fragmenty ziemi. Sprawdź dno długą poziomicą lub łatą.
5. Wykonaj stabilną podbudowę i zapewnij odpływ wody
Na nośnym gruncie wykonaj około 15–20 cm zagęszczonej podbudowy z kruszywa mineralnego. Kruszywo układaj warstwami, każdą warstwę zagęść, a powierzchnię dokładnie wyrównaj i sprawdź poziomicą.
Woda wpadająca do paleniska musi mieć możliwość swobodnego odpływu. Na przepuszczalnym gruncie może przesiąkać przez mineralne dno i podbudowę. Jeśli podłoże jest gliniaste, podmokłe lub w wykopie długo stoi woda, potrzebne będzie dodatkowe odprowadzenie wody dostosowane do warunków działki.
Nie wykonuj pod paleniskiem szczelnego zagłębienia, w którym po opadach będzie gromadzić się woda.
6. Wykonaj dno wewnątrz paleniska
Wnętrze wypełnij niepalnym kruszywem mineralnym, tworząc równą i przepuszczalną powierzchnię. Nie stosuj ziemi ogrodowej ani materiałów organicznych.
Dno wykonaj na takim poziomie, aby nie blokowało otworów doprowadzających powietrze. Jeśli chcesz wyłożyć je cegłami ogniotrwałymi, zachowaj wcześniej zaplanowaną możliwość odprowadzania wody.
7. Ułóż i wypoziomuj pierwszy rząd cegieł
Pierwszy rząd wyznacza geometrię całej konstrukcji. Ułóż go bardzo dokładnie i sprawdź poziom przed rozpoczęciem kolejnej warstwy.
Kontroluj zarówno pojedyncze cegły, jak i przeciwległe części pierścienia. Drobne różnice skoryguj gumowym młotkiem. Sprawdź też średnicę w kilku kierunkach, aby upewnić się, że okrąg nie został przesunięty lub zdeformowany.
Nie próbuj naprawiać dużego odchylenia dopiero kolejną warstwą zaprawy. Jeśli pierwszy rząd jest nierówny, popraw go teraz. Każdy błąd podstawy będzie trudniejszy do skorygowania wraz ze wzrostem ściany.
8. Zostaw w dolnej części otwory doprowadzające powietrze
W dolnej części wewnętrznego pierścienia pozostaw równomiernie rozmieszczone otwory umożliwiające dopływ powietrza do ognia.
Ich wielkość i rozmieszczenie dopasuj do średnicy paleniska oraz układu cegieł. Otwory powinny znajdować się nisko i pozostać drożne po zakończeniu spoinowania. Nie wykonuj ich kosztem stabilności dolnego rzędu cegieł.
9. Wymuruj ścianki paleniska z przesunięciem spoin
Kolejne rzędy układaj tak, aby spoiny pionowe były przesunięte względem warstwy poniżej. Wewnętrzny pierścień muruj z szamotu na zaprawie ogniotrwałej, zachowując szerokość spoin zalecaną przez jej producenta.
Przy okrągłym murze kontroluj szerokość spoin po obu stronach pierścienia. Jeśli powstają zbyt duże szczeliny, dopasuj układ lub dotnij cegły zamiast wypełniać różnicę grubą warstwą zaprawy.
Zewnętrzną obudowę z klinkieru prowadź równolegle, kontrolując poziom i pion. Nie łącz jej przypadkowo na sztywno z wewnętrznym pierścieniem, ponieważ obie części nagrzewają się w różnym stopniu. Po każdym rzędzie sprawdź poziom i usuń świeży nadmiar zaprawy.
10. Wykończ górną krawędź paleniska
Ostatni rząd wykonaj tak, aby powstała równa i stabilna krawędź bez luźnych cegieł oraz zagłębień zatrzymujących wodę. Sprawdź poziom na całym obwodzie, a nie tylko na kilku sąsiadujących elementach.
Starannie wykończ spoiny i usuń świeże zabrudzenia z powierzchni cegieł. Jeżeli do czyszczenia potrzebny jest preparat chemiczny, upewnij się wcześniej, że producent klinkieru dopuszcza jego zastosowanie.
Nie dodawaj na tym etapie przypadkowej płyty, szerokiego rantu lub innych ciężkich elementów tylko po to, aby zamaskować nierówności ostatniej warstwy. Konstrukcja powinna być prawidłowo wypoziomowana jeszcze przed wykonaniem jej zakończenia.
11. Pozostaw zaprawę do pełnego związania
Nie rozpalaj ognia bezpośrednio po zakończeniu murowania. Czas wiązania i wysychania zależy od zastosowanej zaprawy oraz warunków podczas pracy.
Sprawdź kartę techniczną użytego produktu i pierwsze rozpalenie wykonaj dopiero po upływie czasu wskazanego przez producenta.
12. Pierwsze rozpalenie wykonaj stopniowo
Pierwszy ogień powinien być niewielki. Nie nagrzewaj świeżo wykonanej konstrukcji od razu do maksymalnej temperatury.
Rozpal małą ilość drewna i pozwól palenisku nagrzewać się stopniowo. Jeżeli producent zastosowanej zaprawy wymaga konkretnej procedury pierwszego wygrzewania, postępuj zgodnie z nią. Producenci materiałów do palenisk również zalecają rozpoczęcie użytkowania od małego, stopniowo zwiększanego ognia.
Po całkowitym wystygnięciu obejrzyj ściany i spoiny. Sprawdź, czy żaden element się nie poluzował i czy nie pojawiły się wyraźne pęknięcia lub ubytki.
Palenisko jest gotowe do regularnego użytkowania, gdy zaprawa prawidłowo związała, konstrukcja jest stabilna, nawiew i odpływ wody pozostają drożne, a pierwsze łagodne nagrzanie nie ujawniło uszkodzeń. Dopiero wtedy przejdź do normalnego użytkowania.
Jakie są rodzaje cegieł do paleniska?
Do budowy paleniska można wykorzystać kilka rodzajów cegieł, ale nie każda nadaje się do części bezpośrednio narażonej na wysoką temperaturę. W konstrukcji opisanej w naszej instrukcji cegłę szamotową wykorzystujemy do wykonania wewnętrznej ściany paleniska, natomiast klinkierową do zewnętrznej obudowy. Cegła ceramiczna i rozbiórkowa wymagają natomiast sprawdzenia właściwości oraz miejsca, w którym mają zostać zastosowane.
Cegła szamotowa
Cegła szamotowa sprawdzi się w wewnętrznej części paleniska, bezpośrednio narażonej na wysoką temperaturę. Jest przeznaczona do pracy w takich warunkach i dobrze znosi wielokrotne nagrzewanie.
Przy zakupie sprawdź przeznaczenie konkretnego produktu oraz jego zgodność z wybraną zaprawą. Nie kieruj się wyłącznie maksymalną temperaturą podaną przez producenta.
Cegła klinkierowa
Cegła klinkierowa sprawdzi się przede wszystkim jako zewnętrzna obudowa paleniska. W tej części konstrukcji materiał jest narażony na deszcz, wilgoć i mróz, dlatego wybierz klinkier przeznaczony do zastosowania na zewnątrz.
Przed zakupem sprawdź mrozoodporność, nasiąkliwość i zalecane zastosowanie konkretnego produktu. W konstrukcji opisanej w naszej instrukcji klinkier nie zastępuje cegły szamotowej w strefie bezpośrednio narażonej na ogień.
Cegła ceramiczna
Cegłę ceramiczną można wykorzystać tylko wtedy, gdy właściwości konkretnego produktu odpowiadają miejscu jej zastosowania. Poszczególne cegły ceramiczne mogą różnić się parametrami, dlatego nie należy zakładać, że każda nadaje się do części paleniska narażonej na wysoką temperaturę.
Jeśli cegła ma znajdować się bezpośrednio przy ogniu, sprawdź, czy producent przewidział takie zastosowanie.
Cegła rozbiórkowa
Stara cegła rozbiórkowa może sprawdzić się przede wszystkim w dekoracyjnej części paleniska, jeśli zachowała dobry stan. Problemem może być jednak brak informacji o jej właściwościach i wcześniejszym użytkowaniu.
Odrzuć cegły popękane, rozwarstwione, mocno wykruszone lub w inny sposób uszkodzone. Nie traktuj przypadkowej cegły rozbiórkowej jako zamiennika szamotu w części bezpośrednio narażonej na działanie ognia.
| Rodzaj cegły | Gdzie ją zastosować? | Najważniejsze właściwości | Na co uważać? |
|---|---|---|---|
| Szamotowa | Wewnętrzna ściana przy ogniu | Przeznaczona do pracy w wysokiej temperaturze | Sprawdź przeznaczenie produktu i zgodność z zaprawą |
| Klinkierowa | Zewnętrzna obudowa | Odporność na warunki zewnętrzne | Sprawdź mrozoodporność, nasiąkliwość i zalecane zastosowanie |
| Ceramiczna | Zależnie od konkretnego produktu | Właściwości zależą od rodzaju cegły | Nie każda nadaje się do strefy wysokiej temperatury |
| Rozbiórkowa | Przede wszystkim część dekoracyjna | Możliwość ponownego wykorzystania | Nieznane parametry, pęknięcia, wykruszenia i inne uszkodzenia |
O wyborze cegły powinno decydować przede wszystkim jej przeznaczenie, a nie wygląd czy cena. Zawsze sprawdź parametry konkretnego produktu i zalecenia producenta przed wykorzystaniem go w palenisku.
Ile kosztuje palenisko z cegieł?
Samodzielne wykonanie opisanego wcześniej paleniska z cegieł kosztuje orientacyjnie około 1400–1800 zł za materiały. Szacunek dotyczy okrągłej konstrukcji o średnicy wewnętrznej około 80 cm, z wewnętrznym pierścieniem z cegły szamotowej, zewnętrzną obudową z klinkieru, podbudową i przepuszczalnym dnem. Nie uwzględnia robocizny ani zakupu narzędzi.
Największą część budżetu stanowią cegły. Przy około 40–45 cegłach szamotowych i cenie około 22 zł za sztukę na wewnętrzną część paleniska trzeba przeznaczyć około 880–990 zł. Pełna cegła klinkierowa kosztuje około 7–8,50 zł za sztukę, dlatego przy 45–55 elementach zewnętrzna obudowa będzie kosztowała około 320–470 zł.
Do tego trzeba doliczyć zaprawę ogniotrwałą, zaprawę do klinkieru oraz kruszywo potrzebne do wykonania podbudowy i dna. Na te materiały przyjmij orientacyjnie około 200–300 zł, zależnie od wybranych produktów, wielkości opakowań i sposobu zakupu kruszywa.
| Materiał | Orientacyjna ilość | Orientacyjny koszt |
|---|---|---|
| Cegła szamotowa | ok. 40–45 szt. | ok. 880–990 zł |
| Cegła klinkierowa | ok. 45–55 szt. | ok. 320–470 zł |
| Zaprawy | według zużycia | ok. 100–150 zł |
| Kruszywo na podbudowę i dno | według wielkości wykopu | ok. 100–150 zł |
| Łącznie | ok. 1400–1800 zł |
Na wykonanie takiego paleniska warto więc przygotować około 1600 zł, jeśli wszystkie materiały kupujesz od podstaw. Ostateczny koszt poznasz dopiero po próbnym ułożeniu pierwszego pierścienia i ustaleniu rzeczywistej liczby cegieł.
Palenisko z cegieł w ogrodzie – 4 pomysły i inspiracje
Ceglane palenisko możesz dopasować do układu ogrodu i sposobu użytkowania. Najbardziej uniwersalna jest forma okrągła, natomiast pozostałe warianty mają sens, jeśli zależy Ci na regularnej geometrii, możliwości zamontowania rusztu albo stworzeniu stałej strefy ogniskowej.
Okrągłe palenisko z cegły
Okrągłe palenisko zapewnia wygodny dostęp do ognia z każdej strony i dobrze wygląda ustawione centralnie. Brak narożników ułatwia również równomierne rozplanowanie wolnej przestrzeni wokół konstrukcji.
Kwadratowe palenisko z cegły
Kwadratowa forma najlepiej pasuje do ogrodów opartych na prostych liniach. Boki paleniska można ustawić równolegle do krawędzi tarasu, płyt lub kostki, dzięki czemu konstrukcja naturalnie wpisuje się w geometryczny układ nawierzchni.
Palenisko z miejscem na ruszt
Jeśli chcesz wykorzystać palenisko również do przygotowywania jedzenia, już na etapie projektu przewidź stabilne podparcie dla rusztu. Najpraktyczniejszy jest model zdejmowany, który po użyciu można usunąć i pozostawić całe wnętrze dostępne podczas zwykłego palenia ognia.
Palenisko połączone z utwardzoną strefą wypoczynkową
Utwardzona nawierzchnia wokół paleniska tworzy stabilną strefę i chroni trawnik przed wydeptywaniem. To praktyczne rozwiązanie, jeśli z miejsca korzystasz regularnie. Nawierzchnia powinna obejmować nie tylko samo palenisko, ale również przestrzeń potrzebną do swobodnego poruszania się wokół niego.
Jeśli zależy Ci na prostym i uniwersalnym rozwiązaniu, wybierz palenisko okrągłe. Kwadratowe lepiej sprawdzi się przy geometrycznej nawierzchni, model z rusztem przy dodatkowej funkcji kulinarnej, a utwardzona strefa przy częstym użytkowaniu. Jeśli zamiast regularnej ceglanej konstrukcji wolisz bardziej naturalny efekt, zobacz również artykuł: https://wnetrza.nowoczesny.pl/ognisko-w-ogrodzie-z-kamieni-instrukcja-do-samodzielnego-wykonania/.
Jak zabezpieczyć ceglane palenisko, żeby nie pękało i służyło przez lata?
Ceglane palenisko chroń przede wszystkim przed długotrwałą wilgocią, kontroluj stan cegieł i spoin oraz regularnie usuwaj popiół. Nie rozpalaj intensywnego ognia w mocno nasiąkniętej konstrukcji, ponieważ gwałtowne nagrzewanie mokrego materiału może sprzyjać pękaniu i odpryskiwaniu.
Chroń gotowe palenisko przed nadmiarem wilgoci
Po większych opadach sprawdź, czy wewnątrz nie stoi woda i czy odpływ pozostaje drożny. Usuń zalegające liście, ziemię i popiół. Mocno nasiąknięte palenisko pozostaw do wyschnięcia przed intensywnym rozpaleniem.
Regularnie sprawdzaj stan cegieł i spoin
Sadza i przebarwienia są normalnym śladem użytkowania. Reakcji wymagają przede wszystkim powiększające się pęknięcia, wykruszone spoiny, odspajające się fragmenty oraz poluzowane cegły.
Uszkodzenie wpływające na stabilność konstrukcji napraw przed kolejnym intensywnym użytkowaniem. Jeśli pęknięcie po naprawie wraca w tym samym miejscu, trzeba znaleźć jego przyczynę, a nie tylko ponownie wypełnić ubytek.
Usuwaj popiół po całkowitym wygaszeniu paleniska
Popiół usuwaj dopiero po całkowitym wystygnięciu paleniska. Zbierz go metalową łopatką, a luźne pozostałości usuń szczotką.
Nie pozostawiaj przez długi czas grubej warstwy popiołu. Oczyszczone wnętrze ułatwia kontrolę dna, dolnych cegieł i otworów nawiewnych. Nie ma natomiast potrzeby usuwania po każdym użyciu przebarwień i sadzy z powierzchni cegieł.
Przygotuj palenisko do zimy
Po zakończeniu sezonu usuń popiół, liście i inne zanieczyszczenia. Sprawdź cegły i spoiny, a poluzowane elementy oraz większe ubytki napraw przed okresem mrozów.
Palenisko pozostaw czyste i suche. Jeśli stosujesz osłonę, załóż ją na suchą konstrukcję. Nie pokrywaj powierzchni narażonych na wysoką temperaturę przypadkową farbą, lakierem ani impregnatem.
Przed kolejnym sezonem sprawdź, czy cegły są stabilne, spoiny nie mają powiększających się ubytków, a odpływ i otwory nawiewne pozostają drożne. Jeśli tak, palenisko jest gotowe do dalszego użytkowania.
Jakich błędów unikać podczas budowy paleniska z cegieł?
Przy budowie ceglanego paleniska największe znaczenie mają błędy, które wpływają na stabilność konstrukcji, odporność na temperaturę, odprowadzanie wody i prawidłowe związanie zaprawy. Niektóre są widoczne od razu, inne ujawniają się dopiero po kolejnych rozpaleniach albo zimie. Na te problemy zwróć szczególną uwagę:
- Niestabilna lub niedostatecznie zagęszczona podbudowa. Palenisko może nierównomiernie osiadać, co prowadzi do pękania spoin, przesuwania cegieł i utraty poziomu całej konstrukcji.
- Niewłaściwy materiał w strefie bezpośrednio narażonej na wysoką temperaturę. Cegły nieprzeznaczone do takich warunków mogą z czasem pękać, kruszyć się lub odpryskiwać pod wpływem kolejnych cykli nagrzewania i stygnięcia.
- Źle dobrana zaprawa w gorącej części paleniska. Materiał niedostosowany do temperatury występującej w tej strefie może tracić spójność i wykruszać się, a cegły zaczną się luzować.
- Nieskuteczne odprowadzanie wody. Woda zalegająca wewnątrz i wokół konstrukcji zwiększa zawilgocenie materiałów. Zimą cykle zamarzania i rozmarzania mogą przyspieszać powstawanie pęknięć, odprysków i uszkodzeń spoin.
- Nierówno ułożony pierwszy rząd cegieł. Błąd poziomu przenosi się na kolejne warstwy, dlatego gotowe palenisko może mieć nierówną górną krawędź, a poszczególne fragmenty ściany różną wysokość.
- Pominięcie lub późniejsze zablokowanie przewidzianych otworów nawiewnych. Ogranicza to dopływ powietrza do dolnej części paleniska i może pogorszyć warunki spalania.
- Rozpalenie ognia przed prawidłowym związaniem zaprawy. Zbyt szybkie nagrzanie świeżej konstrukcji może prowadzić do uszkodzenia spoin i powstawania pęknięć. Pierwsze rozpalenie wykonaj zgodnie z wymaganiami producenta zastosowanej zaprawy.
Nie odkładaj poprawek na później. Jeśli na którymś etapie zauważysz nieprawidłowość, usuń ją przed dalszym murowaniem. Późniejsza naprawa może wymagać rozebrania części gotowej konstrukcji.
Czy warto samodzielnie zrobić palenisko z cegieł?
Samodzielna budowa ceglanego paleniska ma sens, jeśli chcesz stworzyć stały element ogrodu i zależy Ci na konstrukcji dopasowanej do konkretnego miejsca. Najwięcej dokładności wymagają przygotowanie stabilnego podłoża i murowanie, dlatego przed rozpoczęciem pracy warto upewnić się, że możesz wykonać oba etapy prawidłowo.
Jeżeli zależy Ci natomiast na rozwiązaniu, które można przenosić lub zmieniać wraz z aranżacją ogrodu, praktyczniejszym wyborem będzie palenisko mobilne zamiast konstrukcji murowanej.
Dobrze wykonane palenisko z cegieł może służyć przez wiele sezonów i stać się stałą częścią ogrodowej strefy wypoczynkowej. Warto więc potraktować jego budowę jako inwestycję na dłużej, a nie rozwiązanie tymczasowe.
Bibliografia:
- https://zielonyogrodek.pl/wokol-domu/mala-architektura/19506-ognisko-z-cegiel-o-czym-pamietac-w-czasie-budowy-takiego-paleniska
- https://oto-mistrz.pl/uslugi-ogrodnicze/jak-zrobic-palenisko-ogrodowe-krok-po-kroku-instrukcja-wykonania/
- https://slodkoslodka.pl/jak-zrobic-palenisko-ogrodowe-z-cegiel/
- https://pl.pinterest.com/ideas/palenisko-ogrodowe-z-ceg%C5%82y/940206993732/
